Historie pand Hinthamerstraat

 

gevel hinthamerstraat 450

 

Achter de voorgevel van Hinthamerstraat 72 schuilt een verhaal ....

De Hinthamerstraat heeft veel mooie historische gevels waarachter vaak een verhaal schuilt gaat. Op nr. 72 is sinds de jaren '70 de Stadsbibliotheek gevestigd. Het staat met grote letters op de voorgevel, die dateert uit 1825. Het pand zelf is veel ouder, is officieel een Rijksmonument en heeft ook een interessant stukje geschiedenis.

Het Geefhuis

Links naast de voordeur is een bordje met de naam ‘H. Geesthuis’ te vinden. Dat is de oudste naam voor het gebouw en refereert aan een oude traditie.

Die traditie dateert uit de 13e eeuw en zou zo'n 500 jaar standhouden. In het begin van de 13e eeuw werd de St. Jan gebouwd op het land buiten de eerste stadsmuren. Dat landje heette de Pepers (de moestuinen). In het torenportaal en in de kerk bedelden de armen. Tussen 1274 en 1281 stond daar een tafel voor giften, vooral voedsel en kleding, die de Tafel van de Heilige Geest werd genoemd. Hieromheen ontstond een hele organisatie. Omstreeks 1300 vestigde de Tafel van de H. Geest zich in een apart gebouw. Het gebouw van De Tafel van de Heilige Geest, het Heilige Geesthuis, werd in de volksmond al gauw ‘Geefhuis’ genoemd.

reconstructietekening geefhuis 2

 

Op 13 april 1419 breekt er een grote stadsbrand uit, waarbij ook het Geefhuis grote schade opliep. De stad bestond in de vijftiende eeuw vooral uit houten huizen, er werd gekookt op open vuren. Nu en dan brak er een brand uit die tientallen huizen in de as legde. Zo ook in 1419. De brand begon aan het Hinthamereinde en sloeg over naar de Hinthamerstraat. Ook het Geefhuis brandde af, evenals het Predikherenklooster. Er vielen 112 doden bij deze gruwelijke brand. Rond 1420 werd Geefhuis herbouwd, een deel daarvan staat er nu nog: het gedeelte van de bibliotheek dat grenst aan de St. Josephstraat.

schoenen uit de 16e eeuw

Begin 16e eeuw was zo’n 15 % van de stadsbevolking afhankelijk van de bedeling. De rijken waren gul, zij dachten dat ze hier voor in de hemel beloond zouden worden, maar het was ook een manier om de armen rustig te houden. De stad kende veel godshuizen voor armen en zieken. Daarvan was het H. Geesthuis of 'Geefhuis' waar een wekelijkse distributie van kleding, schoenen en wat eten plaatsvond, het meest bekend. Bij deze voedselbank’ kregen mensen vooral roggebrood. Met Kerstmis en Pasen kwam daar nog varkensvlees bij, in de vastentijd erwten, haring en eieren, en vlak voor de winter ook stof voor kleren, en schoenen. Om voor zo’n ‘uitkering’ in aanmerking te komen, moest je in Den Bosch geboren zijn of er minstens vijftien jaar hebben gewoond.

gevelteken geefhuis

 

Aan de poort werd dit alles uitgedeeld. Boven de poort hing in de zestiende eeuw een houten reliëf waarop dit uitdelen te zien was. Dit reliëf is nu te zien in het Noord Brabants museum

ouden mannen en vrouwenhuis 19e eeuw 300

 

In de Franse tijd (sinds 1794) werden in het gebouw oude mensen en vondelingen opgevangen. Het Geefhuis veranderde in 1817 in een tehuis voor Oude Mannen en Vrouwen. Na de bezetting door de Fransen moesten de Hervormden in de stad Sint Jan teruggeven aan de Katholieken. In 1818 zochten ze naar een nieuwe plaats voor de Hervormde kerk en het plan was om het Geefhuis af te breken en op die plek de Hervormde kerk te bouwen.

Maar er waren bezwaren: het Geefhuis was zojuist, met grote kosten, opgeknapt en ingericht als het Oude Mannen- en Vrouwenhuis: de zolders lagen vol met graan voor de armenzorg en nog steeds werd er “spaarsouppe” uitgedeeld. De hele organisatie van de armenzorg was toen nog in dit gebouw gevestigd. Bovendien was men niet gelukkig met een Hervormde kerk vlak naast een Katholieke. Uiteindelijk werd in 1818 besloten de Hervormde Kerk op het huidige Kerkpleintje te bouwen.

binnenplaats 20e eeuw

 

Na 1800 veranderde er veel in ons land. Er kwam democratie met gekozen gemeenteraden zoals we die nu nog kennen. Ook de Tafel van de Heilige Geest werd opgeheven. In 1824 wordt het voormalige Geefhuis verbouwd tot het Oude Mannen- en Vrouwenhuis. De verzorging van oude mensen is een taak die nog stamde uit de Franse tijd. Het gebouw krijgt een binnenplaats. In 1825 wordt aan de zijde Hinthamerstraat een massieve voorgevel gebouwd. Aan de achtergevel in de boog boven de poort is een sluitsteen met jaartal te zien.

 

oude vrouwenhuis 20e eeuw

 

Als men de toegangspoort binnenkwam trof men er aan de ene zijde de mannen aan, aan de andere zijde de vrouwen. Vrouwen en mannen woonden apart, wat overigens tot in de jaren zestig van de 20e eeuw heel normaal was in de Brabantse bejaardenhuizen. Er heerste een zeer streng regime. Echtparen mochten elkaar alleen maar ontmoeten op de binnenplaats.

Sint20Annagesticht

 

De bejaarden sliepen in slaapzalen en brachten de dag door in de vrouwenzaal of de mannenzaal. Daar stond een grote potkachel en er stonden lange tafels met houten stoelen. Dit bleef zo tot de Tweede Wereldoorlog. De naam werd nog veranderd in St. Annagesticht (tehuis voor oude vrouwen en mannen) en vervolgens Huize St. Leonardus (Zusters van Barmhartigheid).

 

In 1972 is het pand met behulp van gemeentelijke subsidies aangekocht door de Stichting Openbare Bibliotheek ’s-Hertogenbosch, met als bestemming hoofdbibliotheek. De verbouwing vond plaats onder toezicht van Rijksdienst voor Monumentenzorg o.l.v. ir. O. van Roggen. De binnenplaats werd bij de bibliotheek getrokken, maar bleef wel herkenbaar, zodat de herinnering aan het oorspronkelijke gebouw bewaard blijft.

biebplein sb

 

Op 13 mei 1974 is de bibliotheek door burgemeester mr. G. van de Ven officieel geopend. Door middel van het luiden van de bel aan de informatiebalie van de bibliotheek opende burgemeester G. v.d. Ven op deze dag de fraaie nieuwe openbare bibliotheek aan de Hinthamerstraat. Ter gelegenheid van de officiële opening werd er een boekje uitgegeven over de geschiedenis van Huize Leonardus en de geschiedenis van het bibliotheekwezen in Den Bosch. Dit boekje was geschreven door stadsarchivaris Drs. P. Kuyer. Het werd uitgegeven in een oplage van 2500 stuks.

sb biebplein

 

Sinds die tijd is de bibliotheek nog enkele malen heringericht, telkens met behoud van de oorspronkelijke karakteristieke elementen van het gebouw. De laatste restyling vond plaats in 2005

bovenkamer 2 300

 

In 2012 is De Bovenkamer geopend, drie sfeervolle ruimten voor activiteiten als workshops, lezingen en voorstellingen, gelegen aan de zijde van de St. Josephstraat en direct onder de historische kapconstructie.

 

Nog meer lezen? Hier vindt u het boekje van drs. P. Kuyergeschreven t.g.v. de opening van de stadsbibliotheek in 1974.

 

Met dank aan: Sonja van der Voort. Overige bronnen: Stadsarchief, Den Bosch in Oude Ansichten, Brabants Dagblad, Bossche Encyclopedie, BHIC. Foto's bibliotheek: Els Danen.